RAQAMLI ARXEOLOGIYADA OCHIQ MANBALI VOSITALARNING QOʻLLANILISHI: ARTIFACT3-D, SEAHORS, FABRYKA VA GRANULIZER PLATFORMALARINING ILMIY SALOHIYATI VA ULARNING OʻZBEKISTON HUDUDIDAGI QADIMGI YODGORLIKLARNI OʻRGANISHGA QOʻSHADIGAN HISSASI
Keywords:
Raqamli arxeologiya; litik tahlil; Artifact3-D; SEAHORS; fabryka; granulizeR; taphonomiya (topilmalarning keyingi holati); qatlam shakllanish jarayonlari; granulometriya (zarralar); fazoviy tahlil; orientatsiya (artefaktning topilgan joyidagi holati) tahlili; Mahalanobis masofasi (ikki artefakt orasidagi masofani emas, balki bir-biriga o‘xshash tipdagi artefaktlar oraliq masofalari); Oʻzbekiston arxeologiyasi; qadimgi davrlarga oid topilmalar joylashuvi.Abstract
Arxeologiyada raqamli yondashuvlarning keng qoʻllanilishi qadimgi qatlamlarda artefaktlarning qanday joylashgani, ularga qanday tabiiy va texnologik jarayonlar taʻsir qilganini aniqroq tushuntirish imkonini bermoqda. Ushbu maqolada Artifact3-D, SEAHORS, fabryka va granulizeR kabi ochiq manbali platformalarning ilmiy salohiyati tahlil qilinadi. Bertran, Lenoble, de la Peña va Mahalanobis tomonidan ishlab chiqilgan nazariy yondashuvlar bilan bogʻlangan holda, ushbu vositalarning Oʻzbekistonning paleolit va neolit davrlariga oid yodgorliklarini zamonaviy talqin qilishdagi oʻrni koʻrsatib beriladi. Tadqiqot natijalari ushbu platformalar murakkab geomorfologik sharoitga ega yodgorliklarni aniqroq tahlil qilish, artefaktlarning joylashuvi va shakllanish jarayonlariga doir xulosalarni mustahkamlashga yordam berishini koʻrsatdi.
References
1. Bertran, P., Claud, É., Detrain, L., Lenoble, A., Masson, B., & Vallin, L. (2006). Composition granulométrique des assemblages lithiques: Application à lʻétude taphonomique des sites paléolithiques. PALEO, 18, 7–36.
2. Bertran, P., Lenobl, A., Todisko, D., Derozye, P., & Sorensen, M. (2012). Prakticheskoye raspredeleniye kamennыx skopleniy po razmeram i tafonomiya paleoliticheskix pamyatnikov. Journal of Archaeological Science, 39(10), 3148–3166.
3. de la Peña, P., Thomas, M., & Molefyane, T. (2022). Particle size distribution: Experimental study using reduction methods in South Africa. PLOS ONE, 17(12).
4. Lenoble, A. (2005). Erosion and formation of prehistoric sites: Reference framework and application examples. British Archaeological Reports.
5. Mahalanobis, P. C. (1936). On the generalized distance in statistics. Sankhyā: Indian Journal of Statistics, Series A, 80.